سرطان روده یکی از شایعترین سرطانها است که علت آن ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی است. پولیپها، جهشهای ژنتیکی، تغذیه ناسالم و بیماریهای التهابی روده از مهمترین دلایل بروز آن هستند. شناخت این عوامل میتواند به پیشگیری و تشخیص زودهنگام کمک کند.
مطالب این سایت جهت بالابردن اطلاعات عمومی بیماران می باشد. و نباید آنها را جایگزین مراجعه به پزشک دانست
علت سرطان روده ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی است؛ که میتواند چرخه طبیعی تقسیم سلولی را مختل کند. وقتی این اختلال ادامه یابد، سلولهای غیرطبیعی در دیواره روده تجمع پیدا میکنند؛ و به مرور زمان تومور ایجاد میشود.
برای مثال، وجود پولیپهای رودهای یک نمونه شایع از زمینهساز سرطان است. پولیپها تودههای کوچکی هستند که ابتدا خوشخیماند، اما اگر بهموقع برداشته نشوند، احتمال سرطانی شدن آنها وجود دارد. همچنین، در برخی افراد تغییرات ژنتیکی ارثی مانند جهش در ژن APC باعث میشود سلولها سریعتر از حالت طبیعی رشد کنند و زمینه سرطان فراهم شود.
شناخت علت سرطان روده و عوامل خطر آن کمک میکند افراد با آگاهی بیشتر، سبک زندگی سالمتری انتخاب کنند و غربالگریهای دورهای را جدی بگیرند.
چه کسانی بیشتر در معرض سرطان روده هستند؟
احتمال ابتلا به سرطان روده در شرایط زیر بالاتر است:
سن بالای ۵۰ سال
سیگار کشیدن
اضافهوزن یا چاقی
داشتن سابقه خانوادگی سرطان روده (والدین یا خواهر و برادر مبتلا)
ابتلا به بیماریهای التهابی روده مانند کرون یا کولیت اولسروز
داشتن تودههای کوچک در روده به نام پولیپهای رودهای
ابتلا به اختلالات ژنتیکی مانند سندرم لینچ یا پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی
مهمترین عوامل خطر سرطان روده
مهمترین علت سرطان روده علاوه بر زمینههای ژنتیکی، به مجموعهای از عادات و شرایط زندگی روزمره مرتبط است. برخی از این عوامل قابل تغییر هستند؛ و با اصلاح سبک زندگی میتوان تا حد زیادی از بروز بیماری جلوگیری کرد.
1️⃣ تغذیه ناسالم و مصرف غذاهای پرچرب یا فرآوریشده
رژیم غذایی سرشار از گوشت قرمز، سوسیس، کالباس و غذاهای آماده با چربی بالا میتواند ریسک سرطان روده را افزایش دهد. این نوع غذاها باعث التهاب و آسیب به سلولهای روده میشوند.
2️⃣ کمتحرکی و چاقی
زندگی بیتحرک و اضافهوزن، بهویژه در ناحیه شکم، از عوامل مهم ابتلا به سرطان روده محسوب میشوند. ورزش منظم به تنظیم عملکرد روده و کاهش خطر بیماری کمک میکند.
3️⃣ مصرف دخانیات و الکل
سیگار کشیدن و نوشیدن الکل در درازمدت به دیواره روده آسیب میزنند و احتمال بروز تغییرات سلولی غیرطبیعی را بالا میبرند.
4️⃣ بیماریهای زمینهای مانند کولیت اولسروز یا پولیپ
افرادی که دچار التهاب مزمن روده (کولیت اولسروز) یا پولیپهای رودهای هستند، بیشتر در معرض ابتلا به سرطان قرار دارند. پیگیری درمان سرطان روده و انجام کولونوسکوپی منظم در این افراد اهمیت ویژهای دارد.
سرطان روده زمانی رخ میدهد که سلولهای روده دچار تغییراتی در DNA خود شوند. DNA دستورالعملهایی را در خود دارد که به سلول میگوید چه کار انجام دهد. وقتی این تغییرات اتفاق میافتند، سلولها شروع به تقسیم سریع میکنند. همچنین این تغییرات باعث میشوند سلولها برخلاف روند طبیعی، از بین نروند و به زندگی خود ادامه دهند. منبع علمی
نقش ژنتیک و ژنها در سرطان روده
علت سرطان روده در بسیاری از موارد به تغییرات ژنتیکی مربوط میشود. ژنها دستورالعملهای اصلی بدن برای رشد و تقسیم سلولی هستند. وقتی در این ژنها تغییر یا جهشی ایجاد شود، روند طبیعی تقسیم سلول مختل شده و زمینه برای رشد تومورهای سرطانی فراهم میشود.
1️⃣ ژنهای مرتبط با سرطان روده
برخی ژنها مانند APC، KRAS و TP53 نقش مستقیم در ایجاد سرطان روده دارند. جهش در این ژنها باعث میشود سلولهای غیرطبیعی کنترلنشده رشد کنند و احتمال تشکیل تومور بالا رود. برخی از پزشکها از این روش برای تشخیص سرطان روده استفاده می کنند.
2️⃣ ارثی بودن سرطان در خانوادهها
سرطان روده میتواند بهصورت خانوادگی نیز دیده شود. اگر یکی از والدین یا خواهر و برادر به این بیماری مبتلا شده باشند، احتمال ابتلای سایر اعضای خانواده بیشتر میشود. این موضوع نشاندهنده نقش قوی ژنتیک در بروز بیماری است.
3️⃣ بررسی جهشهای ژنتیکی
بیمارانی که سابقه خانوادگی ابتلا دارند یا در سنین پایین دچار پولیپهای متعدد میشوند، معمولاً با آزمایشهای ژنتیکی مورد بررسی قرار میگیرند. جهش در ژنهایی مانند APC و KRAS بهعنوان شاخص مهم در تشخیص و مدیریت سرطان روده شناخته میشود.
مراحل سرطان روده (استیجها)
علت سرطان روده هرچه باشد، شدت و گستردگی آن بر اساس مراحلی به نام استیج مشخص میشود. استیج نشان میدهد سرطان در چه حدی از رشد قرار دارد و تا چه اندازه در بدن پخش شده است.
🔹 تعریف استیج ۰ تا ۴
استیج ۰: سلولهای غیرطبیعی فقط در لایه سطحی روده دیده میشوند؛ و هنوز به تومور سرطانی تبدیل نشدهاند.
استیج ۱: سرطان به دیواره داخلی روده نفوذ کرده، اما هنوز به لایههای عمیقتر نرسیده است.
استیج ۲: تومور به لایههای عمیقتر دیواره روده گسترش یافته اما به غدد لنفاوی نرسیده است.
استیج ۳: سرطان به غدد لنفاوی اطراف روده سرایت کرده، اما هنوز به اندامهای دورتر منتشر نشده است.
استیج ۴: تومور به اندامهای دیگر مانند کبد یا ریه متاستاز داده و بیماری پیشرفته محسوب میشود.
🔹 توضیح استیج ۳ و ۴ به زبان ساده
در استیج ۳ سرطان روده بهنوعی فراتر از محل اولیه خود رفته و غدد لنفاوی اطراف را درگیر میکند. این یعنی بیماری جدیتر شده اما هنوز امکان درمان با جراحی و درمانهای تکمیلی وجود دارد.
در استیج ۴ سلولهای سرطانی از طریق خون یا سیستم لنفاوی به اندامهای دیگر مثل کبد یا ریه میرسند. در این مرحله، بیماری پیشرفته است و نیاز به درمانهای ترکیبی مانند شیمیدرمانی، هدفمند یا ایمنیدرمانی وجود دارد.
🔹 تفاوت استیج با گرید
استیج نشاندهنده میزان گسترش سرطان در بدن است، در حالی که گرید بیانگر سرعت رشد و تهاجمی بودن سلولهای سرطانی است. به بیان ساده، استیج به محل و وسعت بیماری اشاره دارد، اما گرید به رفتار و شدت سلولهای تومور اشاره می کند.
علت دقیق سرطان روده همیشه مشخص نیست، اما ترکیبی از تغییرات ژنتیکی، سبک زندگی و عوامل محیطی میتواند در بروز آن نقش داشته باشد. برخی مشکلات و بیماریهای زمینهای هم احتمال ابتلا به سرطان روده را افزایش میدهند. منبع علمی
گرید سرطان روده چیست؟
علاوه بر استیج، عامل دیگری به نام گرید سرطان روده برای تعیین شدت بیماری استفاده میشود. گرید به زبان ساده نشان میدهد سلولهای سرطانی چقدر سریع رشد میکنند؛ و چقدر بافت طبیعی روده را شبیهسازی کردهاند.
در حالی که استیج، میزان گسترش تومور در بدن را مشخص میکند، گرید بیشتر بر ویژگیهای سلولهای سرطانی تمرکز دارد. پزشکان با بررسی بافت تومور زیر میکروسکوپ میتوانند گرید را تعیین کنند. این موضوع در کنار توجه به علائم سرطان روده به تصمیمگیری درباره روش درمان کمک میکند.
🔹 انواع گرید سرطان روده
گرید ۱ (Low Grade): سلولها شباهت زیادی به سلولهای طبیعی دارند و رشد آهستهتری دارند.
گرید ۲ (Intermediate Grade): سلولها کمی نامنظمتر هستند؛ و سرعت رشد متوسطی دارند.
گرید ۳ (High Grade): سلولها تفاوت زیادی با سلولهای طبیعی پیدا کردهاند و تهاجمیتر عمل میکنند.
گرید ۴: سلولها کاملاً غیرطبیعی شدهاند و رشد آنها بسیار سریع و غیرقابلکنترل است.
🔹 اهمیت گرید در درمان
شناخت گرید سرطان روده به پزشک کمک میکند تا شدت بیماری را بهتر ارزیابی کرده و برنامه درمانی مناسبتری انتخاب کند. برای مثال، بیماران با گرید ۱ ممکن است تنها به جراحی نیاز داشته باشند، در حالی که در گریدهای بالاتر معمولاً ترکیبی از جراحی، شیمیدرمانی و درمانهای تکمیلی لازم است.
تفاوت گرید و استیج در سرطان روده
یکی از پرسشهای رایج بیماران این است که تفاوت گرید با استیج چیست. استیج نشان میدهد سرطان تا چه حد در بدن گسترش یافته است، در حالیکه گرید میزان تهاجمی بودن سلولهای سرطانی را مشخص میکند.
🔹 برای مثال، ممکن است یک بیمار در استیج ۲ قرار داشته باشد (یعنی تومور فقط به دیواره روده نفوذ کرده باشد)، اما در گرید ۳ باشد (یعنی سلولها رشد سریع و غیرطبیعی داشته باشند). این ترکیب نشان میدهد بیماری هنوز در مراحل اولیه پخش است، اما رفتار سلولها تهاجمیتر است و درمان باید جدیتر دنبال شود.
به بیان ساده: استیج = محل و گستردگی سرطان، و گرید = سرعت و شدت سلولهای سرطانی. هر دو معیار برای تعیین نوع درمان اهمیت دارند.
متاستاز و انتشار سرطان روده
متاستاز به معنی انتشار سلولهای سرطانی از روده به سایر بخشهای بدن است. این سلولها میتوانند از طریق خون یا سیستم لنفاوی حرکت کرده و در اندامهای دیگر مانند کبد و ریه لانهگزینی کنند.
انتشار سرطان به کبد شایعترین نوع متاستاز روده است، زیرا خون روده مستقیماً به کبد میریزد. همچنین در برخی بیماران، سلولهای سرطانی به ریهها منتقل میشوند و علائم تنفسی ایجاد میکنند.
اهمیت تشخیص زودهنگام در اینجاست که اگر بیماری قبل از متاستاز شناسایی شود، درمان بسیار موفقتر خواهد بود. غربالگری منظم، کولونوسکوپی و توجه به علائمی مثل تغییر در دفع یا خون در مدفوع میتواند نقش مهمی در جلوگیری از متاستاز داشته باشد.
چندین عامل مربوط به سبک زندگی در ایجاد سرطان روده بزرگ نقش دارند. از جمله: مصرف زیاد گوشتهای فرآوریشده، مصرف کم میوه و سبزیجات، سبک زندگی کمتحرک، چاقی، سیگار کشیدن و مصرف بیش از حد الکل منبع علمی
پولیپها؛ پیشزمینه سرطان روده
پولیپ روده تودهای کوچک و غیرطبیعی است؛ که روی دیواره داخلی روده بزرگ یا راستروده ایجاد میشود. بیشتر پولیپها خوشخیم هستند و مشکلی ایجاد نمیکنند، اما برخی از آنها به مرور زمان میتوانند سرطانی شوند.
🔹 دلیل سرطانی شدن برخی پولیپها به تغییرات ژنتیکی در سلولها برمیگردد. این تغییرات باعث میشوند سلولهای پولیپ کنترلنشده تقسیم شوند و به مرور به تومور سرطانی تبدیل گردند.
🔹 پزشکان در کولونوسکوپی میتوانند پولیپهای مشکوک را شناسایی و خارج کنند. همین اقدام ساده میتواند از بروز سرطان روده پیشگیری کند. تصاویر پزشکی نشان میدهند که برخی پولیپها کاملاً کوچک و مسطحاند، اما قابلیت سرطانی شدن دارند و باید جدی گرفته شوند.
چه کسانی در معرض خطر بیشتری هستند؟
همه افراد ممکن است دچار سرطان روده شوند، اما برخی گروهها بیشتر در معرض خطر قرار دارند:
1️⃣ افراد بالای ۵۰ سال
با افزایش سن، خطر ابتلا به سرطان روده بیشتر میشود. به همین دلیل غربالگری از این سن به بعد توصیه میشود.
2️⃣ افراد با سابقه خانوادگی
اگر والدین یا خواهر و برادر فردی به سرطان روده مبتلا بوده باشند، احتمال ابتلا در سایر اعضای خانواده بالاتر خواهد بود.
3️⃣ بیماران با التهاب مزمن روده
افرادی که سالها از بیماریهایی مانند کولیت اولسروز یا کرون رنج میبرند، بیشتر در معرض ایجاد تغییرات سلولی غیرطبیعی قرار دارند.
جمعبندی: علت سرطان روده و راههای پیشگیری
علت سرطان روده مجموعهای از عوامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی است. جهشهای ژنی، وجود پولیپها و عادات ناسالم غذایی از مهمترین دلایل بروز این بیماری محسوب میشوند.
نکته مهم این است که ترکیب ژنتیک و سبک زندگی ناسالم بیشترین نقش را در ابتلا دارد. بنابراین پیشگیری تنها با تغییر یک عامل ممکن نیست، بلکه نیازمند مجموعهای از اقدامات است.
✅ انجام غربالگریهای منظم مانند کولونوسکوپی
✅ اصلاح رژیم غذایی و مصرف فیبر بیشتر
✅ ترک دخانیات و الکل
✅ ورزش منظم و کنترل وزن
✅ مشورت دورهای با پزشک متخصص
این اقدامات میتوانند شانس ابتلا را کاهش داده و تشخیص زودهنگام را ممکن کنند. آگاهی از علت سرطان روده نخستین گام برای پیشگیری و مدیریت بهتر آن است.
396
✍️ درباره نویسنده:
سید محمد رضا حسینی: کارشناس تولید محتوای تخصصی در زمینه سلامت و طب سنتی ایران است. او با بیش از 10 سال تجربه در مطالعه بیماریهای مقعدی و درمان آنها با داروهای گیاهی، توانسته صدها مقاله علمی و کاربردی برای بیماران و کاربران عمومی تهیه کند. مطالب ارائهشده در این سایت بر پایه منابع معتبر جهانی، تجربه بالینی بیماران و نسخههای مجرب طب سنتی ایران تهیه میشوند؛ تا کاربران بتوانند با خیال راحت، راهی طبیعی و بدون جراحی برای درمان بیماریهای خود انتخاب کنند.
🔔 هشدار پزشکی: مطالب این صفحه صرفاً جهت اطلاعرسانی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.
پیش از هرگونه اقدام درمانی، با پزشک متخصص مشورت کنید و درمان تجویزشده را قطع نکنید.
