شقاق مقعدی چیست؟ راهنمای کامل، علائم و درمان

شقاق مقعدی یکی از مشکلات رایج ناحیه نشیمن‌گاه است؛ که ممکنه برای هر کسی اتفاق بیفتد. این بیماری در واقع یک زخم یا ترک سطحی در دیواره داخلی مقعد است؛ یعنی همان قسمت انتهایی روده که مدفوع از آن خارج می‌شود. وقتی پوست این ناحیه آسیب ببیند، دچار پارگی می‌شود؛ و فرد هنگام اجابت مزاج، درد تیز و سوزناکی را احساس می‌کند.

بعضی افراد ممکن است حتی روی دستمال توالت یا درون توالت، رد خون روشن ببینند؛ که یکی از نشانه‌های معمول این مشکل است. اکثر بیمارانی که به ما مراجعه می کنند، اظهار دارند که انگاری شیشه خورده دفع می کنند.

علت این پارگی اغلب یبوست، مدفوع خشک و فشار زیاد هنگام دفع است، اما مواردی مثل اسهال شدید، زایمان طبیعی یا حتی نشستن طولانی‌مدت هم می‌توانند زمینه‌ساز آن باشند. اگر این ترک سطحی به‌موقع درمان نشود،معمولا  تبدیل به زخم مزمن شده و روند درمان سخت‌ترمی شود.

در ادامه این راهنما، به‌صورت کامل و مرحله‌به‌مرحله، هرآنچه لازم است درباره علت‌ها، علائم، روش‌های درمان، پیشگیری و عوارض شقاق مقعدی بدانید را بررسی می‌کنیم تا بتوانید با اطلاعات درست و قابل‌اعتماد، راه درمان مؤثر خود را پیدا کنید.

شقاق مقعدی چیست؟

همانطور که پیشتر گفتیم:  شقاق مقعدی (Anal Fissure) به معنی ایجاد یک پارگی یا ترک سطحی در پوست ناحیه مقعد است؛ همان قسمت انتهایی بدن که مدفوع از آن خارج می‌شود. این ترک معمولاً در اثر کشیده شدن بیش از حد دیواره مقعد هنگام دفع مدفوع ایجاد می‌شود.

این زخم کوچک ممکن است در ظاهر ساده به نظر برسد؛ اما به دلیل حساس بودن اعصاب اطراف مقعد، درد شدیدی حین یا بعد از اجابت مزاج ایجاد می‌کند. بسیاری از افراد این درد را با احساس بریدگی یا سوزش توصیف می‌کنند.
در اغلب موارد، شقاق در ناحیه‌ای به نام “خط وسط پشتی” مقعد دیده می‌شود، یعنی پایین‌ترین بخش آن

انواع شقاق مقعدی

شقاق‌های مقعدی را می‌توان بر اساس مدت زمانی که ادامه دارند؛ به دو نوع اصلی تقسیم کرد: شقاق حاد و شقاق مزمن

این دسته‌بندی به تعیین روش درمان کمک می‌کند.

🔹شقاق مقعدی حاد:

شقاق مقعدی حاد به پارگی گفته می‌شود که به تازگی ایجاد شده است. این نوع شقاق معمولاً در مدت زمان کوتاهی بهبود پیدا می‌کند. اغلب شقاق‌های حاد در طی چند هفته یا کمتر از6 هفته کاملاً ترمیم می‌شوند.

بسیاری از موارد شقاق حاد با راهکارهای ساده مانند تغییر رژیم غذایی و رعایت بهداشت بهبود می‌یابند. درمان‌های خانگی اولیه معمولا برای این نوع شقاق کافی هستند.

🔹شقاق مقعدی مزمن:

اگر شقاق مقعدی برای مدت زمان طولانی‌تری باقی بماند، به آن شقاق مزمن گفته می‌شود. معمولاً اگر شقاق بیش از شش هفته یا هشت هفته ادامه یابد؛ مزمن تلقی می‌گردد. شقاق مزمن نشانه‌ای از عدم موفقیت در فرآیند طبیعی بهبود است.

شقاق مقعدی مزمن چیست؟

شقاق مقعدی مزمن به شقاقی اشاره دارد که نتوانسته است در مرحله حاد خود ترمیم شود. این وضعیت اغلب به دلیل انقباض یا اسپاسم عضلات اطراف مقعد رخ می‌دهد. اسپاسم این عضلات، به‌خصوص اسفنکتر داخلی، می‌تواند خونرسانی به ناحیه را کاهش دهد.

کاهش خونرسانی مانع از بهبود مناسب پارگی می‌شود. شقاق مزمن ممکن است با ویژگی‌های خاصی مانند وجود یک زائده پوستی در نزدیکی محل پارگی همراه باشد. درمان شقاق مزمن معمولاً نیاز به روش‌های درمانی قوی‌تر دارد.

شقاق داخل مقعدی:

عبارت “شقاق داخل مقعدی” بیشتر به محل قرارگیری شقاق اشاره دارد. شقاق‌های مقعدی رایج در داخل کانال مقعدی، جایی که بافت بسیار حساس است، ایجاد می‌شوند. در این منطقه عضلات مهمی مانند اسفنکتر داخلی مقعد قرار دارند.

درد ناشی از شقاق داخل مقعدی می‌تواند باعث انقباض یا اسپاسم شدید این عضله داخلی شود. این اسپاسم چرخه معیوبی ایجاد می‌کند. اسپاسم هم درد را افزایش می‌دهد و هم با کاهش جریان خون در ناحیه داخلی، ترمیم شقاق را دشوار می‌سازد.

علت شقاق مقعدی چیست؟

شقاق معمولاً در اثر فشار یا کشیدگی بیش‌ازحد پوست اطراف مقعد ایجاد می‌شود. رایج‌ترین دلایل این بیماری عبارتند از:

1. یبوست مزمن: دفع مدفوع خشک و حجیم باعث کشیده شدن و ترک خوردن پوست مقعد می‌شود.
2. اسهال مکرر: اسهال شدید هم می‌تواند با تحریک و التهاب، باعث پارگی سطحی در ناحیه مقعد شود.
3. زور زدن زیاد هنگام اجابت مزاج: فشار آوردن هنگام دفع باعث آسیب به بافت حساس مقعد می‌شود.
4. زایمان طبیعی: در برخی زنان، زایمان باعث ایجاد شقاق به‌ویژه در هفته‌های اول پس از تولد نوزاد می‌شود.
5. نشستن طولانی‌مدت روی توالت فرنگی یا سنتی یا پشت فرمان ماشین و روی صندلی
6. رابطه مقعدی یا آسیب مستقیم به ناحیه آن
7. بیماری‌های زمینه‌ای مانند بیماری کرون، کولیت اولسراتیو یا عفونت‌های مقعدی نیز در موارد خاص عامل ایجاد شقاق هستند.

🔸 نکته طلایی:
شقاق مقعدی همیشه نشانه سبک زندگی ناسالم نیست. گاهی یک تغییر ساده در عادات روزانه یا حتی یک بار یبوست می‌تواند شروع دردسرهای آن باشد. مهم این است که آن را زود تشخیص دهید و درمان را سریع آغاز کنید.

علائم شقاق مقعدی را چطور بشناسیم؟

شقاق مقعدی معمولاً با درد تیز و ناراحت‌کننده‌ای هنگام اجابت مزاج خود را نشان می‌دهد. این درد ممکن است بلافاصله بعد از دفع شروع شود و در مواردی تا چند ساعت ادامه داشته باشد.
از علائم شایع شقاق مقعدی، وجود خون قرمز روشن روی دستمال توالت یا سطح مدفوع است. برخی بیماران همچنین دچار سوزش، خارش و احساس بریدگی در ناحیه مقعد می‌شوند.
در شقاق‌های مزمن، ممکن است یک زائده‌ی پوستی کوچک به نام “اسکین تگ” (skin tag) در کنار زخم دیده شود؛ که نشانه‌ی قدیمی و درمان‌نشده بودن شقاق است.

🔸 نکته طلایی:
اگر درد شقاق مدت طولانی بعد از دفع باقی بماند، احتمال مزمن شدن آن زیاد است.

بهترین روش‌های درمان شقاق مقعدی

برای درمان شقاق مقعدی، روش‌های مختلفی وجود دارد؛ که با توجه به شدت بیماری و مرحله آن، انتخاب می‌شوند. در موارد خفیف، درمان‌های خانگی و دارویی معمولاً کافی هستند. اما اگر شقاق مزمن و مقاوم باشد، معمولا نیاز به درمان‌های پیشرفته‌تر از جمله لیزر یا جراحی می باشد.

 درمان خانگی

رعایت رژیم غذایی سرشار از فیبر (مثل سبزیجات، میوه‌ها و آلو خشک)، نوشیدن آب کافی و پرهیز از یبوست، مهم‌ترین اقدام برای درمان خانگی است.
حمام نشیمن با آب گرم روزانه چند بار، باعث کاهش درد و التهاب می‌شود. برخی افراد از مواد طبیعی مثل وازلین یا آلوئه‌ورا نیز برای تسکین موضعی استفاده می‌کنند.

 درمان دارویی

پمادهای موضعی مثل لیدوکائین (برای کاهش درد)، نیتروگلیسیرین یا دیلتیازم (برای کاهش اسپاسم عضلات مقعد)، نقش مهمی در تسریع بهبودی دارند. این داروها باید طبق تجویز پزشک استفاده شوند.

 درمان با طب سنتی

برخی بیماران به سراغ درمان‌های سنتی مثل زالو درمانی یا نسخه‌های گیاهی می‌روند. در طب سنتی، اساتیدی مانند دکتر خیراندیش نیز دیدگاه‌های خاصی درباره درمان شقاق دارند؛ که توجه برخی بیماران را جلب کرده است.

 لیزر و جراحی

اگر شقاق بعد از چند هفته درمان بهبود پیدا نکند و مزمن شود، ممکن است نیاز به درمان‌های پیشرفته‌تری باشد. لیزر درمانی و در موارد خاص، جراحی اسفنکتروتومی از روش‌های مؤثر در درمان شقاق‌های مقاوم هستند.

🟡نکته طلایی:

هرچقدر زودتر درمان را شروع کنید، احتمال نیاز به جراحی کمتر می‌شود.

بعد از درمان چه کنیم؟ مراقبت و پیشگیری از بازگشت شقاق مقعدی

درمان شقاق مقعدی فقط بخشی از مسیر بهبودی است؛ نگهداری و پیشگیری از بازگشت مجدد بیماری اهمیت بیشتری دارد. بسیاری از بیماران پس از بهبود، دوباره با مشکل مواجه می‌شوند، چون سبک زندگی یا عادت‌های گوارشی خود را تغییر نمی‌دهند.

مدت زمان بهبودی

اگر شقاق حاد باشد و درمان سریع شروع شود، معمولاً طی ۲ تا ۴ هفته به‌طور کامل بهبود می‌یابد.
در شقاق‌های مزمن، زمان بهبودی بیشتر است و گاهی نیاز به جراحی یا لیزر دارد.

نکات مهم برای جلوگیری از بازگشت شقاق

برای حفظ سلامت ناحیه مقعد و جلوگیری از تکرار مشکل، رعایت موارد زیر ضروری است:

• مصرف روزانه فیبر و مایعات کافی
• اجتناب از نگه‌داشتن مدفوع یا زور زدن هنگام دفع
• داشتن برنامه منظم برای اجابت مزاج
• استفاده گاه‌به‌گاه از حمام نشیمن برای آرام‌سازی عضلات مقعدی
• پرهیز از نشستن طولانی‌مدت در توالت یا روی صندلی‌های سفت

🟡نکته طلایی:
پیشگیری از بازگشت شقاق، فقط با دارو ممکن نیست؛ تغییر عادت‌های اشتباه، راز ماندگاری درمان است.

موضوعات مرتبط با شقاق مقعدی

برخی بیماری‌ها و شرایط مشابه می‌توانند همراه با شقاق مقعدی بروز کنند یا با آن اشتباه گرفته شوند. آشنایی با این موارد، به فرد کمک می‌کند که در صورت نیاز، روش درمان مناسب‌تری دریافت کند.

تفاوت شقاق با بواسیر

بواسیر (هموروئید) معمولاً با برآمدگی و خون‌ریزی بدون درد همراه است؛ در حالی که شقاق با درد شدید حین اجابت مزاج شناخته می‌شود.
در بسیاری از بیماران، هر دو مشکل به‌طور هم‌زمان دیده می‌شود؛ که درمان آن‌ها را پیچیده‌تر و پرهزینه تر  می‌کند.

شقاق و بیماری‌های گوارشی

برخی بیماران مبتلا به بیماری کرون، کولیت اولسراتیو یا سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)، بیشتر از دیگران در معرض ایجاد شقاق هستند.
در این موارد، درمان باید هم‌زمان با کنترل بیماری زمینه‌ای انجام شود.

شقاق مقعدی و آبسه یا فیستول

در ظاهر ممکن است آبسه مقعدی یا فیستول علائمی مشابه شقاق ایجاد کنند، اما نوع زخم، محل درد و وجود ترشح چرکی در این موارد متفاوت است. تشخیص درست بر عهده پزشک است.

🟡نکته طلایی
هر زخم دردناک اطراف مقعد شقاق نیست؛ گاهی مشکل، عمیق‌تر و پیچیده‌تر از یک ترک سطحی است.

اطلاعات عمومی و جانبی

در کنار شناخت علائم، علت‌ها و روش‌های درمان، بعضی اطلاعات تکمیلی وجود دارند؛ که برای تصمیم‌گیری بهتر بیماران ضروری‌اند. این بخش به چند سؤال رایج در زمینه انتخاب پزشک، هزینه‌های درمان و تصاویر تشخیصی پاسخ می‌دهد.

یافتن متخصص مناسب برای درمان شقاق مقعدی

اگر شقاق شما ساده و تازه است، پزشک عمومی یا متخصص گوارش می‌تواند درمان را آغاز کند.
اما در موارد مزمن، مقاوم یا نیازمند جراحی، بهتر است به متخصص جراحی عمومی یا جراح کولورکتال مراجعه شود.
در برخی شهرها، کلینیک‌های تخصصی گوارش یا جراحی‌های کم‌تهاجمی نیز خدمات لیزر ارائه می‌دهند؛ که برای بسیاری از بیماران گزینه مناسبی هستند.

هزینه‌های درمان شقاق مقعدی

هزینه درمان شقاق بسته به نوع درمان و مرکز انتخابی متفاوت است. حدود قیمت‌ها به‌صورت تقریبی عبارت‌اند از:

• پمادهای دارویی (مثل لیدوکائین، نیتروگلیسیرین): بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان
• جلسات طب سنتی یا زالو درمانی: از ۳۵۰ تا ۹۰۰ هزار تومان
• لیزر درمانی در کلینیک خصوصی: معمولاً بین ۴ تا ۱۰ میلیون تومان
• جراحی سنتی در بیمارستان دولتی: با بیمه، هزینه کمتر؛ بدون بیمه، بین ۶ تا ۱۲ میلیون تومان

همچنین لازم به ذکر است که برخی بیمه‌ها لیزر یا داروهای موضعی را پوشش نمی‌دهند.

عکس شقاق مقعدی؛ آیا لازم است؟

دیدن تصویر شقاق می‌تواند به تشخیص بهتر و تمایز آن از بیماری‌های مشابه مثل بواسیر کمک کند.
البته تصاویر شقاق ممکن است؛ برای بعضی کاربران ناراحت‌کننده باشد، بنابراین بهتر است در بخش جداگانه‌ای با هشدار بصری نمایش داده شود.
اگر به‌دنبال تشخیص بصری دقیق‌تر هستید، مراجعه حضوری به پزشک و بررسی بالینی همیشه بهترین گزینه است.

🟡نکته طلایی
اطلاعات درست، انتخاب درست می‌سازد. پزشک خوب، هزینه منطقی و تشخیص مطمئن سه ضلع درمان موفق شقاق هستند.

جمع‌بندی نهایی

شقاق مقعدی شاید در ظاهر فقط یک زخم سطحی باشد، اما اگر به موقع تشخیص داده نشود یا درمان نگردد، می‌تواند به یکی از مشکلات آزاردهنده گوارشی تبدیل شود. این بیماری با درد، سوزش و خون‌ریزی همراه است و زندگی روزمره را مختل می‌کند.

خبر خوب این است که بیشتر موارد شقاق، به‌ویژه در مراحل ابتدایی، با روش‌های ساده‌ای مثل اصلاح تغذیه، مصرف فیبر، استفاده از پمادهای موضعی یا حمام نشیمن قابل درمان هستند. فقط کافی است که علائم را بشناسید، علت را پیدا کنید و درمان را به‌موقع شروع کنید.

اما اگر مشکل ادامه پیدا کرد، به‌هیچ‌وجه نباید آن را نادیده بگیرید. در صورت نیاز، پزشکان متخصص گزینه‌هایی مثل لیزر یا جراحی را نیز برای درمان قطعی در نظر می‌گیرند.

این مقاله به شما کمک کرد تا از ابتدا تا انتهای مسیر، هرآنچه درباره شقاق مقعدی باید بدانید را یکجا و با زبان ساده یاد بگیرید. حالا وقت آن است که با آگاهی، مسیر درمان خود را شروع کنید و اجازه ندهید یک زخم کوچک، کیفیت زندگی‌تان را پایین بیاورد.